Rodzaj schronienia powinien odpowiadać konkretnym zagrożeniom. Innych rozwiązań wymaga ochrona przed odłamkami i falą uderzeniową, innych przed skażeniem chemicznym lub promieniotwórczym, a jeszcze innych przed ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi.
W polskim systemie ochrony ludności podstawowe znaczenie ma rozróżnienie na schron, ukrycie oraz miejsce doraźnego schronienia. Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz przepisy wykonawcze określają ich definicje, funkcje i wymagania techniczne.
Schron, ukrycie i miejsce doraźnego schronienia
Schron jest budowlą ochronną o konstrukcji zamkniętej i hermetycznej, wyposażoną w urządzenia filtrowentylacyjne lub pochłaniacze regeneracyjne. W zależności od kategorii odporności może zapewniać ochronę przed skutkami wybuchu, odłamkami, zagruzowaniem, promieniowaniem oraz skażeniem środowiska zewnętrznego.
Ukrycie ma konstrukcję niehermetyczną. Jego zadaniem jest przede wszystkim ochrona przed oddziaływaniami mechanicznymi, takimi jak odłamki, gruz czy skutki powietrznej fali uderzeniowej.
Miejsce doraźnego schronienia (MDS) służy natomiast do tymczasowego ukrycia osób w sytuacji zagrożenia. Może nim być odpowiednio przygotowane pomieszczenie lub zespół pomieszczeń, np. piwnica, garaż podziemny, tunel albo przejście podziemne. Nie zapewnia jednak takiego poziomu ochrony jak schron lub ukrycie.
| Rodzaj obiektu | Konstrukcja | Główne zastosowanie |
|---|---|---|
| Schron | zamknięta, hermetyczna | ochrona przed różnymi zagrożeniami zgodnie z kategorią odporności |
| Ukrycie | niehermetyczna | ochrona przed skutkami mechanicznymi |
| MDS | obiekt przystosowany do czasowego ukrycia | podstawowa ochrona w sytuacji nagłego zagrożenia |
Schron przed wybuchem, ostrzałem i falą uderzeniową
W przypadku zagrożeń militarnych najważniejsza jest odporność konstrukcji na nadciśnienie, odłamki, zagruzowanie i inne oddziaływania mechaniczne.
Aktualne warunki techniczne przewidują między innymi schrony kategorii S-1, S-2 i S-3. Poszczególne kategorie odpowiadają różnym wartościom nadciśnienia powietrznej fali uderzeniowej i wymaganiom konstrukcyjnym.
Budowla ochronna powinna być projektowana pod założone czynniki rażenia. Sam fakt, że obiekt jest betonowy, żelbetowy lub podziemny, nie oznacza jeszcze, że zapewnia odpowiedni poziom ochrony przed wybuchem.
Schron przed zagrożeniami CBRN
Do zagrożeń CBRN zalicza się czynniki chemiczne, biologiczne, radiologiczne i nuklearne. W ich przypadku sama wytrzymałość konstrukcyjna nie wystarcza.
Kluczowe znaczenie mają:
- hermetyczna konstrukcja,
- urządzenia filtrowentylacyjne,
- kontrolowany dopływ powietrza,
- odpowiednia osłonność ścian i stropu,
- szczelne zamknięcia ochronne.
Przy zagrożeniu chemicznym lub biologicznym szczególnie istotne jest ograniczenie przedostawania się skażonego powietrza do wnętrza. Ukrycie niehermetyczne nie zapewnia więc takiego samego poziomu ochrony jak schron.
W przypadku skażenia promieniotwórczego znaczenie ma dodatkowo osłonność konstrukcji. Warunki techniczne dla poszczególnych kategorii schronów określają wymagany poziom osłabienia promieniowania gamma.
Dlatego nie każdy podziemny obiekt można określić jako schron przeciwatomowy. Zakres ochrony musi wynikać z projektu, konstrukcji oraz zastosowanego wyposażenia.
Schronienie przed ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi
Nie każde zagrożenie wymaga budowy hermetycznego schronu. W przypadku wichur, tornad, gwałtownych burz czy innych ekstremalnych zjawisk pogodowych podstawowe znaczenie ma ochrona przed odłamkami, gruzem, silnym wiatrem oraz uszkodzeniem elementów budynku.
W takich sytuacjach funkcję ochronną może pełnić odpowiednio zaprojektowane ukrycie lub miejsce doraźnego schronienia. O bezpieczeństwie decydują przede wszystkim odporność konstrukcyjna, lokalizacja oraz brak elementów mogących stanowić dodatkowe zagrożenie dla osób przebywających wewnątrz.
Jaki rodzaj schronienia odpowiada konkretnemu zagrożeniu?
| Zagrożenie | Najważniejsze cechy ochronne |
|---|---|
| odłamki i gruz | odporna konstrukcja, zabezpieczenie przed zagruzowaniem |
| fala uderzeniowa | odpowiednia kategoria odporności konstrukcji |
| skażenie chemiczne | hermetyczność i filtrowentylacja |
| zagrożenie biologiczne | szczelność i oczyszczanie powietrza |
| promieniowanie i opad promieniotwórczy | odpowiednia osłonność konstrukcji |
| zagrożenia CBRN | hermetyczność, osłonność i urządzenia filtrowentylacyjne |
| ekstremalne zjawiska pogodowe | odporność mechaniczna i bezpieczna lokalizacja |
Jeden schron może zapewniać ochronę przed kilkoma rodzajami zagrożeń jednocześnie. Jego rzeczywiste możliwości wynikają jednak z kategorii odporności, konstrukcji i elementów wyposażenia przewidzianych w projekcie.
