W obliczu dynamicznie zmieniającej się sytuacji geopolitycznej, wzmocnienie ochrony ludności i obrony cywilnej stało się jednym z priorytetów rządu Rzeczypospolitej Polskiej. Przejawia się to w znaczących inwestycjach i nowym podejściu legislacyjnym, które mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa obywateli w sytuacji zagrożenia. Kluczowym elementem tych działań jest budowa i remonty schronów oraz innych obiektów zbiorowej ochrony, na które przewidziano szerokie dofinansowania.
Rządowy Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC)
Rządowy Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC) na lata 2025-2026 to inicjatywa, która po raz pierwszy we współczesnej historii Polski przeznacza ogromne środki na infrastrukturę bezpieczeństwa. Mowa o blisko 5 miliardach złotych, które mają trafić do samorządów na realizację zadań związanych z ochroną ludności i obroną cywilną. Docelowo, finansowanie programu ma mieć charakter stały, na poziomie nie niższym niż 0,3% PKB rocznie, co świadczy o długoterminowym i systemowym podejściu ministerstwa do kwestii bezpieczeństwa.
Główne kierunki działań w ramach programu OLiOC obejmują:
- dostosowanie obiektów zbiorowej ochrony do współczesnych zagrożeń,
- adaptację istniejących budynków pod schrony,
- tworzenie nowych budowli ochronnych (czyli schronów i ukryć),
- rozwój i modernizację systemów alarmowania i łączności,
- organizowanie miejsc doraźnego schronienia.
Celem jest zapewnienie miejsc we wszystkich obiektach zbiorowej ochrony dla co najmniej 50% przewidywanej liczby ludności przebywającej w sytuacji zagrożenia w miastach (w tym 25% w budowlach ochronnych) oraz 25% poza ich granicami (w tym 15% w budowlach ochronnych).
Kto może ubiegać się o dofinansowanie?
Zgodnie z nową ustawą o ochronie ludności i obronie cywilnej, o dotację na budowę i remont schronów oraz innych obiektów zbiorowej ochrony mogą ubiegać się zarówno jednostki samorządu terytorialnego, jak i właściciele lub zarządcy obiektów budowlanych. Dotyczy to również właścicieli i zarządców obiektów mieszkalnych (np. spółdzielni, wspólnot mieszkaniowych czy deweloperów).
Organy ochrony ludności, takie jak wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta, wojewoda czy minister właściwy do spraw wewnętrznych, są odpowiedzialne za organizowanie miejsc doraźnego schronienia oraz przekazywanie dotacji celowych na te cele. Dotacja może sięgać nawet 100% kosztów inwestycji w przypadku samorządów i do 80% w przypadku innych podmiotów, co stanowi znaczące wsparcie finansowe.
Kryteria i priorytety wsparcia finansowego
Decyzje o przyznaniu dotacji na budowę i remont są podejmowane na podstawie wniosku właściciela lub zarządcy obiektu i uwzględniają szereg kryteriów. Jednym z kryteriów jest pozytywna opinia i dokumentacja techniczna z przeglądu obiektu, potwierdzająca jego zdolność do pełnienia funkcji ochronnych lub potencjał do dostosowania obiektów do wymagań określonych w przepisach.
W pierwszej kolejności środki finansowe są kierowane do:
- obszarów objętych Narodowym Programem Odstraszania i Obrony „Tarcza Wschód”,
- miast i miejsc wskazanych przez wojewodów jako szczególnie narażone na sytuacje zagrożenia,
- budynków szkolnych, w tym tzw. „tysiąclatek”, które podlegają remontom i modernizacji w pierwszej kolejności.
Nowe obowiązki dla deweloperów i właścicieli nieruchomości
Nowa ustawa wprowadza także istotne zmiany dla sektora budowlanego. Od 1 stycznia 2026 roku, kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej lub mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne będą musiały być projektowane i wykonywane w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsca doraźnego schronienia. Oznacza to, że każda nowa inwestycja wielorodzinna, dla której wniosek o pozwolenie na budowę zostanie złożony po tej dacie, będzie musiała spełniać te dodatkowe wymagania. Wymogi te zostaną uszczegółowione w rozporządzeniach wydanych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w porozumieniu z innymi resortami.
Nowa ustawa precyzyjnie definiuje obiekty zbiorowej ochrony, dzieląc je na:
| Typ Obiektu | Charakterystyka | Cel |
|---|---|---|
| Schron | Budowla ochronna o konstrukcji zamkniętej i hermetycznej, wyposażona w urządzenia filtrowentylacyjne lub pochłaniacze regeneracyjne. | Pełna ochrona przed szerokim spektrum zagrożeń (militarnych, chemicznych, biologicznych). |
| Ukrycie | Budowla ochronna o konstrukcji niehermetycznej. | Ochrona przed odłamkami, gruzem, skutkami uderzeń, falami uderzeniowymi. |
| Miejsce doraźnego schronienia | Obiekt budowlany przystosowany do tymczasowego ukrycia ludzi (np. podziemia budynków, tunele, garaże). | Krótkotrwałe zabezpieczenie przed ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi lub innymi nagłymi zagrożeniami. |
Właściciele i zarządcy obiektów zbiorowej ochrony będą mieli nowe obowiązki dotyczące utrzymania i przygotowania ich do użycia. Niedopełnienie tych obowiązków może skutkować karą aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny.
Przegląd obiektów i ich ewidencja
Państwowa Straż Pożarna (PSP) wraz z powiatowymi inspektoratami nadzoru budowlanego prowadzi intensywny przegląd potencjalnych obiektów zbiorowej ochrony na terenie całego kraju.
Utworzona zostanie również centralna, choć niejawna, ewidencja obiektów zbiorowej ochrony. Będzie ją prowadził Komendant Główny PSP, zawierając szczegółowe dane o istniejących schronach i ukryciach, planowanych miejscach organizacji ukryć doraźnych, a także obiektach potencjalnie przydatnych do adaptacji. W sytuacji zagrożenia ludność zostanie niezwłocznie poinformowana o umiejscowieniu tych schronów oraz miejsc doraźnego schronienia oraz o sposobie dotarcia do nich.
Jak znaleźć najbliższy schron?
Dzięki inwentaryzacji prowadzonej przez Państwową Straż Pożarną, obywatele mogą sprawdzić, gdzie znajduje się najbliższy schron lub inne miejsce doraźnego schronienia. Informacje te są dostępne na stronie internetowej https://gdziesieukryc.pl/, co stanowi istotny element zwiększania świadomości i gotowości społeczeństwa.
Inwestycja w bezpieczeństwo
Budowa i modernizacja schronów oraz innych obiektów ochrony zbiorowej to inwestycja strategiczna dla bezpieczeństwa mieszkańców. Dzięki rządowemu wsparciu w ramach programu OLiOC, zarówno samorządy, jak i prywatni właściciele lub zarządcy obiektów budowlanych, mają szansę na pozyskanie znaczącej dotacji — nawet do 100% kosztów inwestycji (w przypadku JST). Wnioski należy składać do właściwego organu ochrony ludności, który odpowiada za dalsze przekazywanie środków, co jest kluczowe dla wzmocnienia ochrony ludności i obrony cywilnej w Polsce.
